امكان معاد

تهیّه‌کننده: حبیب داستانی، طلبه سطح 2 حوزه علمیّه، مدیرعامل شركت رسانه‌گستر بنیسی

 

امكان ذاتى معاد

بازگشت روح‌ها به بدن‌ها ذاتاً ممكن است و محال نيست؛ زيرا بازگشت روح‌ها به بدن‌ها، اعاده‌ معدوم نيست تا گفته شود كه «معدوم چيزی نيست كه بتوان آن را بازگرداند، بلكه بايد ابتدا همان معدوم موجود شود و سپس اعاده گردد و با اين فرض، عدم و وجود در يك شیء با هم جمع می‌شوند و اين امر محال است». از طرفی، بازگشت روح‌ها به بدن‌ها نيز پس از مرگ بدن‌ها است، نه در زمان مرگ بدن‌ها. در نتيجه از اين نظر نيز تناقضی ايجاد نمی‌شود. در نهايت با بازگشت روح‌ها، حيات بازمی‌گردد.

بدن‌ها نيز مرگی ندارند؛ زيرا ارواح و اجزای بدن‌ها يا مادّه آن‌ها باقی می‌مانند. در نتيجه، مرگ بدن‌ها با حيات‌ آن‌ها جمع نمی‌شود تا تناقضی ايجاد شده باشد؛ پس معاد عبارت است از اعاده موجود به موجود.

 

امكان وقوعى معاد

ممكن است و محال نيست؛ بلكه مقتضی برای وجود معاد موجود است و مانعی هم وجود ندارد. مقتضی وجود معاد عبارت است از: تماميّت شرط فاعليّت، به سبب موافق‌بودنش با حكمت و عدالت و مانند آن‌ها است و عدم وجود مانع براي وجود معاد نيز به اين علّت است كه وجه صحيحی براي ممانعت‌كردن از وقوعش وجود ندارد؛ بلكه بالاترين دليل برای امكان چيزی، وقوع آن در جهان خارج است كه مصداق آن در بحث ما، رجعت در دنيا می‌شود.¹

از طرفی رجعت نيز ممكن است و به نصّ قرآن كريم در امّت‌های پيشين بوده است و اخبار متواتری نيز بر وقوع رجعت در امّت اسلامی پس از ظهور امام دوازدهم (علیه السلام) وجود دارد. پس معاد امكان وقوعی هم دارد.

همچنين قرآن، در آيه‌های زير خلقت اوّليّة انسان و زنده‌شدن طبيعت پس از مرگش را دليل بر امكان وقوعی معاد می‌آورد:

•   وَ ضَرَبَ لَنَا مَثَلا وَ نَسِيَ خَلْقَهُ, قَالَ مَنْ يُحْيِي الْعِظَامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ²؛

•  أَوَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الاَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ, بَلَى وَ هُوَ الْخَلاقُ الْعَلِيمُ³؛

•  يَا أَيُّهَا النَّاسُ! إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ, فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ, ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ, ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ, ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَ غَيْرِ مُخَلَّقَةٍ, ... وَ تَرَى الاَرْضَ هَامِدَةً, فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ وَ أَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ⁴.

 

علّت انكار امكان وقوعى معاد توسّط منكرين

• خيال‌پردازی؛

• كوتاه‌بودن فكر⁵؛

• قياس قدرت و علم خدا با قدرت خود⁶؛

• محدودشدن در لذّات و شهوات در صورت پذيرش معاد⁷.

 

پی‌نوشت‌ها:

كلّ این مباحث خلاصه كتاب «بدایة المعارف الالاهیه نوشته آیة الله خرازی» است.