عالِم بیعمل
= شيطان
حضرت
علی (علیه السلام) فرمود:
«خُتِمَتِ التَّوْراتُ بِخَمْسِ كَلِماتٍ فَاَنَا
اُحِبُّ اَنْ اُطالِعَها في صَبيحَةِ كُلِّ
يَوْمٍ:
اَلْاَوَّلُ: الْعالِمُ الَّذي لايَعْمَلُ
بِعِلْمِه فَهُوَ وَ اِبْليسَ سَواءٌ؛
وَ الثَّاني: سُلْطانٌ لايَعْدِلُ
بِرَعِيَّتِه فَهُوَ وَ فِرْعَوْنُ سَواءٌ؛
وَ الثَّالِثُ: فَقيرٌ يَتَذَلَّلُ لِغَنِي
طَمَعًا في مالِه فَهُوَ وَ الْكَلْبُ سَواءٌ؛
وَ الرَّابِعُ: غَنِي لايَنْتَفِعُ بِمالِه
فَهُوَ وَ الْاَجيرُ سَواءٌ؛
وَ الْخامِسُ: اِمْرَئَةٌ تَخْرُجُ مِنْ
بَيْتِها بِغَيْرِ ضَرُورَةٍ فَهِي وَ الْاَمَةُ
سَواءٌ:
تورات با پنج کلمه پایان میپذیرد که من دوست دارم
هر روز صبحم را با آن آغاز کنم:
اول: عالمی که به علمش عمل نمیکند با ابلیس برابر
است؛
و
دوم: پادشاهی که که به عدالت با فرمانبرانش رفتار
نکند با فرعون برابر است؛
و
سوم: فقیری که در برابر ثروتمند به خاطر مالش ذلیل
شود با سگ برابر است؛
و
چهارم: ثروتمندی که با سرمایهاش نفعی نرساند با
کسی که اجیر میشود برابر است؛
و پنجم: زنی که بدون ضرورت از خانه
شوهر خارج شود با کنیز برابر است.»1
حسد، عامل جهنّم
رفتن دانشمند
پیامبر
اكرم
(صلی الله عليه وآله) فرمود:
«سِتَّةٌ تَدْخُلُ
النَّارَ بِسِتَّةِ اَشْياءَ:
اَلسُّلْطانُ بِالْجَوْرِ؛ وَ الْعَرَبُ
بِالْعَصَبِيَّةِ؛ وَ الدَّهاقينُ بِالْكِذْبِ
(بِالْكِبْرِ)؛ وَ التَّاجِرُ بِالْخِيانَةِ؛ وَ
اَهْلُ الْقُرا بِالْجَهْلِ؛ وَ الْعُلَماءُ
بِالْحَسَدِ:
شش گروه به شش دلیل به آتش
میروند: پادشاه به ستم
کردن؛ و عرب به تعصب به
خرج دادن؛ و کشاورز به دروغ گفتن؛ و بازرگان به
خیانت کردن؛ و روستاییان به جهل؛ و دانشمندان به
حسد.»2
بدترين بدها و بهترين
خوبها
پيامبر اكرم (صلی الله عليه وآله) میفرمايد:
«اِنَّ
شَرَّ الشَّرِّ شِرارُ الْعُلَماءِ، وَ اِنَّ
خَيْرَ الْخَيْرِ خِيارُ الْعُلَماءِ.
اَلْعُلَماءُ رَجُلانِ:
رَجُلٌ عالِمٌ اَخَذَ بِعِلْمِه فَهذا اناجٌ؛
وَ رَجُلٌ عالِمٌ تارِكٌ لِعِلْمِه فَهذا
هالِكٌ.
وَ اِنَّ اَهْلَ النَّارِ لَيَتَأَذُّونَ مِنْ
رِبْحِ الْعالِمِ التَّارِكِ لِعِلْمِه وَ اِنَّ
اَشَدَّ اَهْلِ النَّارِ نَدامَةٍ - اَوْ حَسْرَةً
- رَجُلٌ دَعي عَبْدًا اِلَي
اللَّهِ تَبارَكَ وَ تَعالي فَاسْتَجابَ لَهُ وَ
قَبِلَ مِنْهُ فَاَطاعَ اللَّهَ فَاَدْخَلَهُ
اللَّهُ الْجَنَّةَ وَ اُدْخِلَ الدَّاعي
اَلنَّارَ بِتَرْكِهِ عِلْمَهُ وَ اِتِّباعِهِ
هَواهُ:
همانا بدترین بدها دانشمندان بد هستند، و همانا
بهترین خوبها دانشمندان خوب هستند. دانشمندان دو
دستهاند:
دانشمندی که به علمش عمل میکند نجات یافته است؛
و
دانشمندی که به علمش عمل نمیکند نابودشده است؛
و همانا اهل
آتش از بوی دانشمند بیعمل در سختیاند و همانا
پشیمانترین و حسرت کشترین اهل آتش کسی است که
بنده خدا را به سوی خدا بخواند و آن بنده نیز گوش
دهد و اطاعت خدا کرده و وارد بهشت شود در حالی که
دانشمند دعوتکننده به دلیل عمل نکردن به دانش و
پیروی از هوس خود در آتش میرود.»3
عاقبت بخل در تعليم و
فروختن دانش
پیامبر
اكرم
(صلی
الله عليه وآله) فرمود:
«عُلَماءُ هذِهِ
الْاُمَّةِ رَجُلانِ:
رَجُلٌ اَتاهُ اللَّهُ تَعالي عِلْمًا
فَبَذَلَهُ لِلنَّاسِ وَ لَمْيَأْخُذْ عَلَيْهِ
طَمَعًا وَ لَمْيَشْرِبِهِ ثَمَنًا، فَذلِكَ
يَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لَهُ حيتانُ الْبَحْرِ وَ
دَوابُّ الْبَرِّ وَ الطَّيْرُ في جَوِّ السَّماءِ
وَ يَقْدِمُ عَلَي اللَّهِ سَيِّدًا شَريفًا حَتّي
يُرافِقَ الْمُرْسَلينَ؛
وَ رَجُلٌ اَتاهُ اللَّهُ تَعالي عِلْمًا
فَبَخِلَ بِه عَلي عِبادِ اللَّهِ تَعالي وَ
اَخَذَ عَلَيْهِ طَمَعًا وَ شَرابِه ثَمَنًا،
فَذلِكَ يُلْجَمُ يَوْمَ الْقِيامَةِ بِلِجامٍ
مِنْ نارٍ وَ يُنادي مُنادٍ هذَا الَّذي اَتاهُ
اللَّهُ عِلْمًا فَبَخِلَ بِه عَلي عِبادِ اللَّهِ
تَعالي وَ اَخَذَ عَلَيْهِ طَمَعًا وَ اشْتَري بِه
ثَمَنًا وَ كَذلِكَ حَتّي يَفْرغَ مِنَ
الْحِسابِ.»4
اصلاح حال مردم به اصلاح
دانشمندان
پیامبر
اكرم (صلی الله عليه وآله)
فرمود:
«لاتَصْلَحُ عَوامُ اُمَّتي اِلّا بِخَواصِّها.»
قيلَ: ما خَواصُّ اُمَّتِكَ؟ فَقالَ: «خَواصُّ
اُمَّتي اَرْبَعَةٌ: اَلْمُلُوكُ؛ وَ الْعُلَماءُ؛
وَ الْعُبَّادُ؛ وَ التُّجَّارُ.»
قيلَ: كَيْفَ
ذلِكَ؟ قالَ صلي الله عليه وآله: «اَلْمُلُوكُ
رُعاةُ النَّاسِ فَاِذا كانَ الرَّاعي ذِئْبًا
فَمَنْ يَرْعَي الْغَنَمَ؟ وَ الْعُلَماءُ
اَطِبَّاءُ الْخَلْقِ فَاِذا كانَ الطَّبيبُ
مَريضًا فَمَنْ{P
. چوپان.
P}
يُداوِي الْمَرْضي؟ وَ الْعُبَّادُ دَليلُ
الْخَلْقِ فَاِذا كانَ الدَّليلُ ضالًّا فَمَنْ
يَهدِي السَّالِكُ؟ وَ التُّجَّارُ اُمَناءُ
اللَّهِ فِي الْخَلْقِ اللَّهِ فَاِذا كانَ
الْاَمينُ خائِنًا فَمَنْ يُعْتَمَدْ؟»5
برپايی
دين به چهار دسته
امیرالمومنین
علی (علیه السلام) فرمود:
«قِوامُ
الدّينِ بِاَرْبَعَةٍ:
بِعالِمٍ ناطِقٍ مُسْتَعْمَلٍ لَهُ؛
وَ بِغَنِي لايَبْخَلُ بِفَضْلِه عَلي اَهْلِ
دينِ اللَّهِ؛
وَ بِفَقيرٍ لايَبيعُ اخِرَتَهُ بِدُنْياهُ؛
وَ بِجاهِلٍ لايَتَكَبَّرُ عَنْ طَلَبِ
الْعِلْمِ.
فَاِذا كَتَمَ الْعالِمُ عِلْمَهُ وَ بَخِلَ
الْغَنِي وَ باعَ الْفَقيرُ اخِرَتَه بِدُنْياهُ
وَ اسْتَكْبَرَ الْجاهِلُ عَنْ طَلَبِ الْعِلْمِ
رَجَعَتِ الدُّنْيا عَلي تُراثِها قَهْقَري
فَلاتَغُرَّنَّكُمْ كَثْرَةُ الْمَساجِدِ وَ
اَجْسادُ قَوْمٍ مُخْتَلِفَةٍ.»
قيلَ: يا
اَميْرَالْمُؤْمِنينَ! كَيْفَ الْعَيْشُ في ذلِكَ
الزَّمانِ؟ فَقالَ:
«خالِطُوهُمْ بِاالبرانيّه و خالِفُوهُمْ فِي
الْباطِنِ لِلمَرْءِ مَا اكْتَسَبَ وَ هُوَ مَعَ
مَنْ اَحَبَّ وَ انْتَظِرُوا مَعَ ذلِكَ الْفَرَجَ
مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ:
پایداری دین به چهار دسته است: به عالم سخنوری که
به دینش عمل میکند؛ و به ثروتمندی که در برابر
دینداران خساست نمیکند؛ و به فقیری که
آخرتش را به دنیا نمیفروشد؛ و به نادانی که در
فراگیری دانش غرور او را فرا نمیگیرد.
پس هنگامی که دانشمند، دانشش را پنهان کند
و ثروتمند خساست کند و فقیر آخرتش را به دنیا
بفروشد و نادان در فراگیری دانش مغرور شود
دنیا به سمت گذشتهاش (جاهلیت قبل از
اسلام) برمیگردد پس زیادی مساجد و
افراد مختلف شما را نفریبد.
کسی گفت:ای امیر مومنان! در زمانی که چنین اتفاقی
افتاد چگونه زندگی کنیم؟ فرمودند:
آشکارا با آنان دوستی کنید ولی در باطن با آنها
مخالفت کنید هر کس چیزی را که به دست آورده با
خود دارد و با آن کسی که دوست دارد است و در این
وضعیت منتظر باشید تا گشایشی از خداوند برای شما
به دست آید.»6
گريستن آسمان و زمين
برای مرگ مؤمن
امام
موسی کاظم (علیه السلام) فرمود:
«اِذا ماتَ الْمُؤْمِنُ بَكَتْ عَلَيْهِ
الْمَلائِكَةُ وَ بِقاعُ الْاَرْضِ الَّتي كانَ
يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَيْها اَبْوابُ السَّماءِ
الَّتي كانَ يَصْعَدُ فيها بِاَعْمالِه وَ ثَلُمَ
فِي الْاِسْلامِ ثُلْمَةٌ لايَسُدُّها شَيءٌ
لِاَنَّ الْمُؤْمِنينَ الْفُقَهاءَ حُصُونُ
الْاِسْلامِ كَحِصْنِ سُورِ الْمَدينَة لَها:
هنگامی که مومن میمیرد فرشتگان آسمان و قطعههای
زمین که او بر آنها خدا را عبادت میکرد و درهای
آسمانی که با اعمالش بر آنها صعود میکرد بر او
میگریند
و رخنهای در اسلام ایجاد میشود که هیچ چیزی جای
آن را نمیتواند پر کند برای اینکه فقهای مومن
قلعههای اسلام هستند مانند قلعههای نگهبان در
دیوار شهرها.»7
پینوشتها:
1.
مواعظ العدديه، صفحه 159
2. مواعظ العدديّه، صفحه 176
3.
مواعظ العدديه، صفحه 42.
4.
مواعظ العدديه، صفحه 42.
5.
مواعظ العدديه، صفحه 124.
6.
مواعظ العدديه، صفحه 125.
7.
مواعظ
العدديه، صفحه 125.
