ماه صفر و مناسبت‌ها

 

اين ماه به مانند ماه محرم‌الحرام يادآور فداکارى‌ها و جانبازى‌هاى امام حسين ـ عليه‌السّلام ـ و يارانش مى‌باشد; صفر ادامۀ اسارت اهل‌بيت (عليهم‌السّلام) و ورود آنها (مطابق روايتى) به شام است.

شام بر اثر خطبه‌هاى امام سجّاد و زينب کبرى ـ عليهما‌‌السّلام ـ به کلّى دگرگون گرديد و از همان‌جا بذر انقلاب بر ضد بنى‌اميّه پاشيده شد و در نتيجۀ همين خطبه‌ها، بنى اميّه در تمام جهان اسلام رسوا گشت و خطرى که از سوى آنان اسلام و قرآن را تهديد مى‌کرد، به برکت خون‌هاى شهيدان و خطابه‌هاى پيام آوران عاشورا دفع شد.

علاوه بر اين، ماه صفر چنان که گفتيم يادآور ضايعۀ بزرگ و مصيبت عظمى، يعنى رحلت پيامبر اسلام ـ صلّى الله عليه و آله ـ و شهادت فرزندان گرامي‌اش، امام حسن مجتبى و امام على بن موسى الرّضا - عليهما السلام - است; آميخته شدن خاطرۀ اربعين حسينى با خاطرۀ جانکاه اين مصائب بزرگ، دهۀ آخر ماه صفر را، دهۀ اندوه و غم براى پيروان مکتب اهل‌بيت - عليهم السلام - ساخته است. ولى از آن جا که اين ايّام ماتم و غم، سبب مرورى مجدّد بر تاريخ زندگانى آن بزرگواران و تلاش‌ها، شهامت‌ها و فداکارى‌هاى آنان است، ماهى است پر از شور و عشق و اخلاص و فداکارى; به همين دليل، تاريخ نشان داده است که بسيارى از توطئه‌هاى دشمنان اسلام، به برکت شورى که در جلسات و دسته‌جات سوگوارى آن بزرگواران در اين ماه ايجاد شده، درهم شکسته و خنثى گرديده است، که اين خود موهبت بزرگى است، و بايد هميشه آن را ارج نهاد و از آن پاسدارى کرد.

حوادث تاریخی فراوانی در ماه صفر رخ داده است که به برخی از آنها اشاره می‌شود:

اوّل ماه صفر

آغاز جنگ صفّين، مطابق نقل مورّخان در سال 37 هجرى است.1 جنگ صفّين از سوى اميرمؤمنان ـ علیه‌السّلام ـ و لشکريانش، در برابر معاويه و سپاه غارتگر شام، آغاز شد و مدّت 110 روز طول کشيد،2 و در آستانۀ شکست لشکر شام، عمرو عاص خدعه‌اى به کار زد و قرآن‌ها را بر سر نيزه کردند و داستان تأسّف‌بار حکمين پيش آمد.3 همچنين در اين روز در سال 61 هجرى (بنا بر روايتى) سر مبارک حضرت سيّدالشّهدا - عليه‌ السّلام - را همراه کاروان اهل بيت - عليهم السلام - وارد شهر شام کردند.4

دوم ماه صفر

روز شهادت زيد بن على بن الحسين ـ علیه‌السّلام ـ پس از قيام بر ضدّ بنى‌اميّه در سال 120 هجرى است; وى به هنگام شهادت 42 سال داشت.5

سوم ماه صفر

ولادت حضرت امام محمّد باقر ـ علیه‌السّلام ـ ۵۷ هجری قمری به روایتی.

چهارم ماه صفر

وفات آیت‌الله محمّد‌علی شاه آبادی (۱۳۶۹ هجری).

پنجم ماه صفر

شهادت حضرت رقیه ـ سلام الله علیها ـ و لعنة‌الله علی قاتلیها، ۶۱ هجری.

ششم صفر

صدور توقیع امام عصر ارواحنا لتراب مقدمه الفداء به حسین بن روح.

هفتم صفر

ولادت امام موسی کاظم علیه السلام ۱۲۸ هجری، شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام بنابر نقل بحار، وفات آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی ۱۴۱۱ قمری. بنا بر نقل شيخ مفيد و کفعمى، روز شهادت امام حسن مجتبى ـ علیه‌السّلام ـ است.6
همچنين ولادت امام کاظم - عليه‌السّلام - طبق روايتى در سال 128، در اين روز در منطقه «ابواء» (محلّى ميان مکّه و مدينه) واقع شده است.7 اين روز از جهتى روز حزن و از جهتى روز سرور است.

هشتم صفر

وفات حضرت سلمان فارسی (سلمان محمّدی ) رضی‌الله عنه ۳۵ هجری قمری

نهم صفر

شهادت عمار یاسر رضی‌الله عنه در جنگ صفین ۳۷ هجری، شروع جنگ نهروان ۳۸ هجری قمری.

دوازدهم صفر

وفات هارون برادر حضرت موسی علیهماالسلام.

سیزدهم صفر

اختیار حکمین در صفین و حیله عمروعاص.

چهاردهم صفر

شهادت محمدبن ابوبکر به دست عمروعاص (بنابر روایتی)

شانزدهم صفر

شهادت آیت‌الله سید حسن اصفهانی فرزند آیت‌الله سید ابوالحسن اصفهانی ۱۳۴۹ قمری.

هجدهم صفر

شهادت اویس قرنی در جنگ صفین ۳۷ هجری قمری.

بيستم ماه صفر

روز اربعين امام حسين ـ علیه‌السّلام ـ است; بنابر نقل جمعى از بزرگان مانند شيخ مفيد، شيخ طوسى و کفعمى، جابر بن عبداللّه انصارى در اين روز براى زيارت امام حسين ـ علیه‌السّلام ـ به کربلا آمد و همين روز، روزى است که اهل بيت امام حسين ـ علیه‌السّلام ـ طبق روايتى از شام به مدينه آمدند.8 ولى در ارتباط با آمدن اهل بيت حسينى ـ علیه‌السّلام ـ در روز اربعين به کربلا ميان مورّخان گفتگوست; مرحوم حاج شيخ عبّاس قمى در «منتهى‌الآمال» از سيّد بن طاووس نقل مى‌کند که اهل بيت حرم حسينى ـ علیه‌السّلام ـ در مسير بازگشت به مدينه، نخست به کربلا آمدند و زمانى به آنجا رسيدند که جابربن عبدالله انصارى و گروهى از بنى‌هاشم به زيارت امام حسين و يارانش آمده بودند (و با توجه به اينکه جابر در بيستم صفر به کربلا آمد، بنابراين اهل بيت نيز ورودشان به کربلا همان روز بود.) امّا مرحوم حاج شيخ عباس قمى با توجه به نقل ديگر مورّخان و قرائن و شواهد ديگر، ورود اهل بيت - عليهم‌السّلام - را در بيستم صفر (اربعين حسينى) به کربلا بسيار بعيد مى‌داند و از شيخ مفيد و شيخ طوسى نقل مى‌کند که اهل بيت - عليهم‌السّلام - روز بيستم صفر از شام به مدينه مراجعت کردند.9

بیست و دوم صفر

صدور توقیع شریف امام عصر ارواحنا لتراب مقدمه الفداء برای مرحوم شیخ مفید اعلی الله مقامه ۴۲۰ قمری.

بیست و سوم صفر

پی کردن ناقه حضرت صالح نبی علیه السلام توسط قومش – گرفتار شدن حضرت یونس علیه‌السّلام در شکم ماهی.

بیست و چهارم صفر

شدّت یافتن بیماری حضرت رسول اعظم صلی الله علیه و آله و سلّم.

بیست و پنجم صفر

شانه گوسفند و دوات طلبیدن پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلّم برای نوشتن وصیّت نامه و منع برخی حاضرین از این کار.

بیست و ششم صفر

دستور پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلم به لشکر اسامه جهت آماده شدن در جنگ با رومیان( بنابر نقل واقدی ۱۱ هجری) ، سالروز انقراض حکومت امویان.

بيست و هشتم ماه صفر

در چنين روزى، در سال يازدهم هجرى، رسول گرامى اسلام - صلّى الله عليه وآله - وفات يافت و همۀ مورّخان اتّفاق دارند که روز وفات آن حضرت، روز دوشنبه بود و آن حضرت به هنگام وفات شصت و سه سال از عمر مبارکشان مى‌گذشت.

رسول گرامى اسلام - صلّى الله عليه وآله - در سنّ چهل سالگى به رسالت مبعوث شد و سپس سيزده سال در مکّه مردم را به توحيد و خداپرستى دعوت کرد و در سنّ پنجاه و سه سالگى به مدينه هجرت نمود و ده سال نيز در مدينه ـ با تشکيل حکومت اسلامى و با تلاش پى‌گير و مستمرّ ـ به مبارزه با شرک و کفر و ظلم و ستم پرداخت; در اين مدّت، مردم زيادى از مناطق مختلف به آن حضرت ايمان آوردند و اسلام روز به روز گسترش يافت، تا آن که در 28 صفر سال يازدهم از اين جهان رحلت فرمود.

حضرت اميرالمؤمنين ـ علیه‌السّلام ـ، آن حضرت را غسل داده و کفن نمود و بر آن حضرت نماز گزارد و آنگاه مردم گروه‌گروه بر پيکر شريفش نماز گزاردند و سپس على ـ علیه‌السّلام ـ آن حضرت را در حجره‌اش در همان محلّى که از دنيا رفته بود دفن فرمود.10

از «انس بن مالک» روايت شده است که وقتى رسول خدا - صلى الله عليه وآله - را به خاک سپرديم، حضرت فاطمه - عليها السلام - به سوى من آمد و گفت: اى انس! چگونه راضى شديد که خاک بر چهره رسول خدا بريزيد، آن‌گاه گريست.11 و مطابق نقل ديگرى، آن حضرت مقدارى از خاک قبر پدر گرامي‌اش را برداشت و بر ديدگانش نهاد و گفت:

ماذا عَلَى الْمُشْتَمِّ تُرْبَةَ اَحْمَدَ

اَنْ لا يَشُمَّ مَدَى الزَّمانِ غَوالِيا

سزاوار است بر کسى که تربت احمد را ببويد

براى هميشه روزگار، دگر عطرى نبويد

صُبَّتْ عَلىَّ مَصآئِبُ لَوْ اَنَّها

صُبَّتْ عَلَى الاْيّامِ صِرْنَ لَيالِيا 12

مصيبت‌هايى بر دل و جانم فرود آمد که اگر

بر روزهاى روشن وارد شود، شبهاى تار مى گردند.

همچنين بنا بر نقل جمعى از علما و مورّخان، روز بيست و هشتم صفر سال 50 هجرى، روز شهادت امام حسن مجتبى - عليه‌السّلام - است و اين روايت بيشتر در ميان شيعيان مشهور است تا روايت هفتم ماه صفر.13

روز آخر ماه صفر

بنا بر قول «شيخ طبرسى» و «ابن اثير» آخر ماه صفر سال 203 هجرى، روز شهادت امام رضا ـ علیه‌السّلام ـ است که در سنّ پنجاه و پنج سالگى، توسّط مأمون عبّاسى مسموم شده و به فيض شهادت نائل آمدند.14

ماه صفر در نزد شیعیان

شیعیان إثنى عشرى و محبان اهل بیت علیهم‌السّلام، ماه صفر را از ایام سوگوارى سال مى‌دانند. زیرا در ابتداى این ماه خانوادهٔ امام حسين ـ علیه‌السّلام ـ و بازماندگان واقعهٔ کربلا را به صورت اسیرى وارد شام نمودند و آنان را در فشار روحى و روانى و مورد تحقیر و توهین قرار دادند، به طورى که یکى از فرزندان خردسال امام حسين ـ علیه‌السّلام ـ، به نام حضرت رقیه ـ سلام‌ الله علیها ـ، بر اثر این سختى‌هاى طاقت‌فرسا، در دمشق به لقاءاللّه پیوست.

بنا به روایت علماى شیعه و برخى از علماى اهل سنت، در ۲۸ صفر، رحلت جانگداز رسول گرامى اسلام حضرت محمّد ـ صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ـ و شهادت سبط پیامبر، حضرت امام حسن مجتبى ـ علیه‌‌السّلام ـ و در آخر این ماه، شهادت ثامن الحجج حضرت على بن موسى الرضا ـ علیه‌‌السّلام ـ واقع شده است. بدین جهت، شیعیان این ماه را همانند ماه محرم، به سوگوارى مى‌پردازند. در بسیارى از مراسم‌ها و محافل مذهبى، دو ماه محرم و صفر را پشت سر هم گرامى مى‌دارند و در آن ها به عزادارى مشغول مى‌باشند. ولیکن، اکثر مورخان اهل سنت، رحلت حضرت محمّد ـ صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ـ را در ماه ربیع‌الاول مى‌دانند. بدین جهت براى این ماه برنامه ویژه‌اى ندارند.

اعمال عبادی ماه صفر

هر یک از روزهاى سال، روز خداست و انسان مى‌تواند در آن روز براى موفقیت خویش، تلاش کند و براى نزدیکى به خداى سبحان و فراهم آورى خرسندى وى، عبادت کند، تصدّق نماید و خدمت به مردم کند.

ماه صفر نیز این چنین است. اگر انسان، طالب رضاى الهى باشد و در این راه بکوشد، به توفیقات الهى دست پیدا مى‌کند و درهاى رحمت، نعمت و سرافرازى را به روى خود مى‌گشاید. در مقابل، اگر از یاد خدا غافل بماند و در پى هوى و هوس‌هاى نفسانى باشد و از شیطان لعین پیروى کند، طبعا از توفیقات الهى دور مى‌گردد و درهاى نقمت، بدبختى و سیاه روزى را به روى خود مى‌گشاید و زمینه عذاب الهى در روز قیامت را براى خویش فراهم مى‌کند. با این حال، در برخى از منابع آمده است که ماه صفر، معروف به نحوست است.

محدث جلیل القدر حضرت آیت الله شیخ عباس قمى (ره) هم در مفاتیح الجنان، در بخش اعمال ماه صفر، و هم در وقایع الایّام، به این موضوع اشاره کرده است. در این جا، متن گفتار این محدث بزرگ را از وقایع الا یّام بیان مى کنیم:

بدان که این ماه معروف به نحوست است و شاید سبب آن، واقع شدن وفات حضرت محمّد ـ صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ـ است در آن، هم‌چنان که نحوست دوشنبه به این سبب است. و یا به جهت آن است که این ماه، بعد از سه ماه حرام (ذى قعده، ذى حجّه و محرم الحرام) واقع شده که در آن سه ماه، حرب و قتال نبوده و در این ماه، شروع به قتال مى نمودند و خانه و منازل از اهلش خالى مى‌شد. و این هم یک سبب است در وجه تسمیه آن، به صفر.

به هر حال، از براى رفع نحوست، هیچ چیز بهتر از تصدقات و ادعیه و استعاذات وارده نیست. و اگر کسى خواهد محفوظ بماند از بلاهاى نازله در این ماه، در هر روز ده مرتبه بخواند این دعایى را که «محدث فیض» روح الله روحه، در «خلاصة الاذکار» ذکر فرمود:

یا شدید القوى، و یا شدید المحال، یا عزیز، یا عزیز، ذلّت بعظمتک جمیع خلقک، فاکفنى شَرّ خلقک، یا محسن، یا مجمل، یا منعم، یا مفضل، یا لا اِله الّا اءنت، سبحانک إ نّى کنتُ مِن الظّالمین، فاستجبناله و نجّیناهُ من الغمّ، و کذلک ننجىِ المؤ منین، و صلّى اللّه على محمّد و آله الطّیبین الطّاهرین. سیّد، در «اقبال» دعایى براى هلال این ماه روایت کرده است.

علّت نحوست ماه صفر

ماه صفر که بنا به روایتی ، روز اول آن روز واردشدن کاروان اسرای کربلا به شام است و حوادث تلخ دیگری از جمله شهادت دختر ۳ ساله امام حسين ـ علیه‌السّلام ـ،رحلت جانگداز حضرت محمّد ـ صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ـ در روز ۲۸ این ماه واقع شده و پایان ماه نیز مصادف با شهادت هشتمین پیشوای شیعیان حضرت على بن موسى الرضا ـ علیه‌‌السّلام ـ می‌باشد.

در نامگذاری این ماه، دو وجه ذکر کرده‌‏اند:
◊ از «صُفْرَة (زردی)» گرفته شده؛ زیرا زمان انتخاب نام، مقارن فصل پاییز و زردی برگ درختان بوده است.
◊ از «صِفْر (خالی)» گرفته شده؛ زیرا مردم پس از پایان ماه‌‏های حرام، رهسپار جنگ می‌‌شدند و شهرها خالی می‌‌شد.

این ماه، معروف به شومی و بدشگونی است. از حضرت محمّد ـ صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ـ درباره ماه صفر، چنین نقل شده است: هر کس خبر تمام شدن این ماه را به من دهد، بشارت بهشت را به او می‌‏دهم.

پی‌نوشت:
1. بحارالانوار، جلد 32، صفحه 458 و شرح ابن ابى الحديد، جلد 4، صفحه 29. (البته مطابق نقل ديگر، واقعه صفين در ماه ذى الحجه سال 36 شعله ور شد، بحارالانوار، جلد 32، صفحه 573).
2. مروج الذهب، جلد 2، صفحه 527. ولى مطابق نقل ارشاد القلوب ديلمى (جلد 2، صفحه 248) اين جنگ 18 ماه طول کشيد.
3. پيام اميرالمؤمنين، جلد 1، صفحه 392.
4. شيخ بهايى در کامل، و کفعمى در مصباح، اين روز را روز ورود اهل بيت به شام دانسته اند. (مقتل الحسين مقرّم،348).
5. ارشاد مفيد، جلد 2، صفحه 174.
6. بحارالانوار، جلد 44، صفحه 134.
7. همان مدرک، جلد 48، صفحه 1.
8. همان مدرک، جلد 95، صفحه 195 و منتهى الآمال، (تاريخ زندگى امام حسين ـ علیه‌السّلام ـ ).
9. رجوع کنيد به : منتهى الآمال، (تاريخ زندگى امام حسين ـ علیه‌السّلام ـ ).
10. منتهى الآمال، تاريخ زندگى حضرت رسول اکرم(صلى الله عليه وآله) و بحارالانوار، جلد 22، صفحه 503 به بعد.
11. سنن دارمى، جلد 1، صفحه 40.
12. بحارالانوار، جلد 79، صفحه 106.
13. همان مدرک، جلد 44، صفحه 135؛
14. منتهى الآمال، تاريخ زندگانى امام رضا ـ علیه‌السّلام ـ.
معرفی نویسنده، اشتراک‌گذاری مطلب، دعوت از دوستان، نظردهی و مشاهده نظرات بازدیدکنندگان


محمّدصادق اسکندری هستم.

27 ساله از شهر مقدّس قم

فوق‌دیپلم فقه و اصول و علاقه‌مند به نهادینه‌سازی مفاهیم ارزشی

پیشنهاد من: حرکتی گسترده و رو به جلو در در جادّه‌ی خدامحور

رایانامه من: mese@chmail.ir

اشتراک‌گذاری این مطلب در وبگاه‌های اجتماعی:

afsaran

cloob

Google Bookmarks

Google Buzz

Digg

yahoo

Technorati

delicious

FriendFeed

دعوت از دیگران برای مشاهده مطلب

  

نظر شما

 

تعداد بازدید از این مطلب: 1211 عدد

هنوز نظری درباره این مطلب ارسال نشده است.

 

آخرین به‌روز‌رسانی: 17 / 12 / 1393